De tijdmachine van tante Ida

Frieda's theepot uit Leipzig

Een tijdje geleden stapte een architect in Leipzig een woning binnen waar 30 jaar lang niemand was geweest. De bewoner had zijn flat rond de val van de muur verlaten, en keerde door een noodlottig ongeval nooit meer terug. Het was blijkbaar een eenzame man, want niemand had zich bekommerd om zijn nalatenschap. Alle meubels, etenswaar, persoonlijke papieren, waren nog intact. De woning was een tijdmachine, een historische schatkamer, een fossiel dat herinnert aan een tijd die allang voorbij is.
Laatst overkwam Frieda iets soortgelijks. Zij fietste door een straat in Den Haag die haar nooit eerder was opgevallen. De straat loopt parallel aan de Laan van Meerdervoort en heeft aan beide zijden hoge lindebomen. De huizen leken verlaten. Woonden hier wel mensen? Stel dat Frieda de eerste was die sinds de jaren vijftig over deze klinkers fietste. >>> Frieda Splitter heeft een straat ontdekt! <<<
Frieda vertelde haar vader over haar ontdekking. Haar vader wederom moest denken aan zijn tante Ida die hij de week daarvoor had bezocht in Zeeland. Wat Frieda nooit eerder gehoord had, is dat deze onbekende tante van 95 nog steeds in het huis blijkt te wonen waar zij is opgegroeid. Het huis van de overgrootopa en overgrootoma van Frieda bestaat dus nog gewoon. Met dezelfde schilderijen en dezelfde haard waar generaties van Splitters hun sinterklaasliedjes hadden gezongen. Een tijdmachine! 'Als je tante Ida bezoekt, noem haar dan maar geen fossiel', zei Frieda's vader toen zij die avond afscheid namen.

'Kom, Fifi!'

Het was groen en Frieda stak de straat over. Een man kwam haar tegemoet, liep haar voorbij en riep: 'Kom, Fifi!'. Frieda spitste haar oren, draaide zich om, stak haar tong uit haar mond en rende achter de man aan, samen met een rood hondje.

Psychologen pleiten voor camera's in gezinswoningen

Psychologen pleiten voor cameratoezicht in gezinswoningen, om vervaging van jeugdherinneringen te voorkomen. Patiënten die op consult komen, vertellen steeds vaker verhalen die maar half kloppen. Veel herinneringen zijn mooier of lelijker gemaakt, ook hebben mensen gebeurtenissen uit hun jeugd verdrongen, of zelfs geheel vergeten. Het gevolg is dat er vaak ten onrechte verwijten volgen (of uitblijven) aan het adres van vaders en moeders.

'Veel patiënten zijn onbetrouwbare vertellers', zegt psychologe Frieda Splitter uit Den Haag. 'Problemen van mensen komen vaak voort uit de eerste levensjaren. Maar hoe kunnen we op een goede manier over de jeugd praten, als mensen de feiten niet op een rij hebben?'

De psychologen vinden het niet meer van deze tijd om een analyse alleen maar te baseren op het geheugen en niet op feiten. 'Tegenwoordig hangen overal camera's: in winkelcentra, op snelwegen, in publieke gebouwen. Maar wat heb je over twintig jaar aan de wetenschap dat je op 10 mei 2016 om vier uur over de A4 bij Utrecht reed? De interactie in een gezin aan de eettafel, díe moeten we vastleggen', zegt Frieda Splitter.

De psychologen denken dat ze met een meer feitelijk onderbouwd verslag van de opvoeding, beter en nauwkeuriger kunnen analyseren en adviseren. Dat leidt uiteindelijk tot een maatschappij met meer gelukkige mensen. De moderniseringsslag van het psychologenwerk draagt ook bij aan het bestrijden van de werkloosheid; er is berekend dat cameratoezicht en de monitoring daarvan 35.000 banen oplevert.

Tweets schieten te kort

Frieda wordt wakker en pakt haar telefoon. ‘Koud’ twittert ze. Even later zet ze vanuit de keuken een foto van haar koffie op Facebook. ‘Koffie’ schrijft ze erbij. Op weg naar de tram ziet Frieda hoe een hondje door een windvlaag wordt opgetild en bijna in het kanaal belandt. Ze besluit door te lopen en er later over te berichten op de social media. Het waait zó hard, dat er bij halte Van Speijkstraat een hoos de tram binnen blaast. Frieda wil ‘het waait in de tram’ op haar tijdlijn schrijven, net als de mensen om haar heen, die ook allemaal naar hun telefoons grijpen. Maar als Frieda midden in haar tweet zit, tikt een mevrouw tegen haar schouder. Of Frieda even kan helpen om de rollator naar buiten te tillen. Terwijl Frieda snel haar tweet afmaakt, springt even verderop een jongen op die zich over de oude mevrouw ontfermt. Frieda laat haar telefoon op haar schoot vallen. Ze weet even niet wat ze moet twitteren.

Anna Palownastraat

Tachtig jaar geleden reed er een tram door mijn huis. Vanaf de voorkamer, door de gang, over het balkon en dan verder door de achtertuinen van mijn buren. Het was een stoomtram, die vlak achter de garageboxen halt hield in het verborgen park dat nu Sunny Court heet. Passagiers die daar uitstapten, moeten ter hoogte van mijn badkamer opgestaan zijn. Of misschien zelfs uit de wagen zijn gesprongen, al was dat bij de modernste stoomtramtypes niet meer mogelijk.

De stoomtram is in 1924 opgeheven, maar de sporen zijn er nog steeds. In elke straat die de Laan van Meerdervoort kruist, van de Conradkade tot aan de Anna Paulownastraat, zijn de rijen huizen uit de eeuwwisseling steeds op een stuk van twintig á dertig meter onderbroken door nieuwbouwwoningen van net voor de oorlog. En als er achter het Haags Gymnasium iemand een blik werpt op de muur met reclameteksten voor herenhoeden en stoffeerders, is dat een onvermoed eerbetoon aan de duizenden mensen die daar vroeger vanuit de tram naar keken. 

Dit is een begin van een Haags verhaal. Wordt vervolgd

Suikerpoeder

'Molen', zegt Henk

Eerst is er koffie in het vakantiepark, dan stappen ze in de touringcar, om vervolgens op de aanlegsteiger bij de Maas verder te gaan met moppen tappen. Kerstmis met twintig verstandelijk gehandicapten; voor het eerst in lange tijd heeft Frieda Splitter niet opgezien tegen de decemberdagen die meestal zonder sneeuw zijn en vooral in het teken staan van haar familie die jaren daarvoor uit elkaar is gevallen. Net als zo’n kerstbal die in duizend stukjes onder de boom ligt, al lopen gevallen kerstballen tegenwoordig eerder deuken op.  

Een jaar geleden dacht Frieda tijdens de kerst vooral aan Robert. Hoe hij zomaar ineens zijn koffers had gepakt, alle boeken in een doos stopte en de helft van het servies meenam. Op eerste kerstdag had Frieda op de wc van haar moeder gekeken of hij online was op what’s app. En een dag later weer op de wc van haar vader. Robert had zijn status sinds de scheiding in november zo ingesteld dat niemand kon zien wanneer hij voor het laatst zijn berichten had gelezen. Alleen als hij precies op hetzelfde moment op what’s app keek als Frieda, dan stond er ‘online’ onder zijn naam. Toen dat heel even gebeurde op tweede kerstdag, was het toch alsof Frieda even contact met hem had.

Na de dennenboom

Oh dennenboom!

Op 6 februari 2010 moet J.B. Geerlings gemerkt hebben dat aan de overkant van de singel, schuin tegenover zijn huis, een dennenboom werd omgezaagd. De oud-burgemeester stond die ochtend in zijn studeerkamer, op de eerste etage van zijn stadsvilla, met een kop koffie naar buiten te kijken. Iemand riep hem. Tenminste, zo leek het. Want plotseling draaide hij zich om en verdween uit beeld.

Ongeveer tien tellen later liep Geerlings de woonkamer in en reikte naar een telefoon aan de muur. Normaal kon ik nooit zien wat zich op de benedenverdieping afspeelde. Maar nu de dennenboom voor mijn kamer was verdwenen, had ik vrij zicht. Even later hing Geerlings de hoorn terug aan de muur en weer ging voor het raam staan, nog steeds met zijn koffie in zijn hand.

Frieda bespied

Frieda Splitter praat tegen zichzelf, en de buren luisteren mee. De duif kijkt vanuit de esdoorn in de tuin of zij haar rokjes wel goed strijkt. En de liedjes die Frieda 's ochtends fluit op weg naar het station, echoën terug vanaf steigers en uit de vieze lippen van schimmige passanten.
Frieda's telefoon wordt afgeluisterd. Haar mail was vorige week gehackt. En in de begonia op de schoorsteenmantel wonen luizen en vliegen.
En dan is er de muis in het bed, die soms in Frieda's schoenen slaapt. De brieven in de bus die iemand al gelezen heeft. Soms hoort Frieda zichzelf een zin uitspreken, die niet van haar is. Zij volgt haar benen naar de koelkast, zet een biertje aan haar lippen en laat een hele harde boer. Dan klopt de buurman tegen de muur en draait de duif met opgeheven kin zijn hoofd weg.

135 graden Frieda

Van de meeste kanten bezien is Frieda normaal tot lelijk. Maar als je haar gezicht precies vanuit een hoek van 135 graden bekijkt, dus tussen het midden en rechts in, dan is Frieda erg mooi. Uitzonderlijk speciaal zelfs! Als Frieda voor de spiegel staat, dan bekijkt zij haar gezicht altijd vanuit die ene hoek. De meeste mensen vinden Frieda normaal, of lelijk. Maar heel soms is er iemand die Frieda precies ziet zoals zij eigenlijk is. De geheime Frieda van 135 graden

Huisdieren

In de esdoorn zit een duif die de hele dag bij Frieda naar binnen kijkt. Dan staat Frieda in haar slaapkamer te strijken, en beweegt het hoofd van de duif mee langs de plooien van haar rok; van de zoom naar de rits, terug naar de zoom en weer naar de rits.
En dan is er het muisje dat 's nachts bij Frieda in bed kruipt. De pootjes over haar dij, de staart langs haar buik. Steeds als Frieda even naar het muisje wil kijken, is het verdwenen. Tussen de kieren van het parket, of tussen het aangespoelde wrakhout: de berg kleding op de stoel, de kranten in de hoek.
Wisten jullie al dat Frieda geen auto meer durft te rijden? De foto hier boven laat zien waarom. Geen idee of deze poezen bluffen, of dat dit een serieuze actie is. Maar hoe dan ook is het pure chantage!

Het hardnekkige verlangen van Frieda Splitter

Frieda heeft twee neuzen. Dat is de reden waarom zij zo weinig wordt geretweet. Zo populair de mensen met een knolneus, sproetneus, zaagneus, hamerneus en priemneus zijn, zo eenzaam is Frieda Splitter. Terwijl haar neuzen toch perfect gevormd zijn. Net als haar prachtige ogen en speelse lokken. Verder is ze slim, vrolijk en vindt ze 'net als Goethe alles interessant'.
Waarom moeten oren, ogen en ook neusgaten dubbel zijn en worden mensen met twee neuzen buitengesloten? Al die starende blikken in de tram. Frieda waardeert belangstelling, maar ze haat bezichtiging. Ze wordt er zo moe van om steeds weer uit te leggen dat twee neuzen het leven een stuk beter maken. Ga maar na: Frieda is nooit verkouden en heeft het reukvermogen van een jachthond. 
Frieda heeft geen minnaar. Enfin, je kunt dat allemaal nalezen in het mooie verhaal Het hardnekkige verlangen van Belcampo*. De hoofdpersoon heet weliswaar niet Frieda, maar wat hierboven beschreven staat, komt precies overeen met de eenzame dubbelbeneuste protagoniste, die hevig verlangt naar een man en een gezin. Wetenschap, religie en kunst staan machteloos in het beantwoorden van de vraag waarom Belcampo's Frieda-variant mislukt is in de liefde. 'Je valt buiten het scheppingsplan', zegt de theoloog. 'Je bent een mutatie, een nieuwe menssoort', jubelt de bioloog. Uiteindelijk is het een schrijver, wellicht ook een beetje een zonderling met een gevoel voor absurdisme, die het binasale meisje in zijn armen sluit.  
Kortom: een retweet van Frieda Splitter is een triomf van het unieke!

* Uit de verhalenbundel Liefde's verbijstering

Weerzien met aapje

En toen kwam Frieda in Chicago een bekende tegen. Het was in het kunstmuseum in het Grant Park. Eerst zag ze het aapje en daarna de vrouw met de hengel. Even later de man met de pijp, vlak onder de vijver met de mistwolk. Het was druk voor het meesterwerk van Seurat. Heel het museum hing vol met kostbare kunst, maar toch dromden alle toeristen samen voor deze Dimanche d'été à la Grande Jatte. Frieda maakte een foto, net als de Chinese vrouw links van haar en de arabier met de gele Dior-sjaal.

Gijspert

Bij de eerste conifeer in het Haagse Bos, vlak na de speeltuin achter de grijze woontoren, tilt mevrouw Van Salm haar hondje Gijspert op en verbergt zij hem onder haar jas. Met haar hoofd ingetrokken tussen haar schouders maakt ze een rennetje van zo'n vijftig meter, kijkt vervolgens goed naar links, naar rechts en vooral naar boven, waarna ze haar Yorkshire terrier weer op de grond zet. In het begin was mevrouw Van Salm erg gespannen tijdens haar wandelingen. Maar sinds ze heeft gelezen dat buizerds nooit hun habitat verlaten, is ze wat minder op haar hoede. Eigenlijk zou ze Gijspert op een andere plek moeten uitlaten. Maar het arme beest had al zo te lijden onder het wegvallen van haar echtgenoot, dat ze zijn dagelijkse ritme niet verder wilde verstoren.

Schaduwactrice, schaduwsoep

Eigenlijk is Frieda Splitter actrice. Dat wist ze al toen ze 15 was. Het stomme toeval wilde dat ze werd afgewezen op de toneelschool. Maar in gedachten trekt Frieda avond na avond volle zalen. Als Fräulein Else van Schnitzler, als freule Julie van Strindberg en als Brechts Mutter Courage.
Frieda is trouwens ook journalist. Niet dat ze iets schrijft voor een krant of een tijdschrift, maar ze heeft dat wel een tijdje gedaan. Als Frieda door de stad fietst, op zondagmiddag, denkt ze weleens aan het boekenprogramma dat ze rond dat tijdstip zou hebben gepresenteerd op Nederland 3. Als alles niet anders was gelopen.
Nu is Frieda verkoopster in een groentewinkel. Vandaag reikte een mevrouw haar een lijstje met ingrediënten voor een tomatensoep. Maar de klant bedacht zich, en vertrok halsoverkop naar de slager omdat ze meer zin had in een runderbouillon.
Bij elke keuze die je maakt, blijft een deel van jezelf de weg die je níet kiest tóch bewandelen. Als een soort schaduwleven. Dus als het goed is eet de mevrouw vanavond haar runderbouillon, terwijl een schaduwversie van haar aan de tomatensoep nipt.

In plaats van een plaatje, een muziekje (tip van pakschuitschrijver Ricco van Nierop) 'the road you didn't take

Pannenkoekencruise

Op de boot die ons over de Waal vaart, worden pannenkoeken geserveerd. Vanuit de keuken komen grote wolken damp die zich tegen de ramen vastplakken. In het begin maakten we nog kijkgaatjes en zeiden we 'eend' of 'molen'. Maar er valt niet op te wrijven tegen het pannenkoekbeslag, waardoor we de verdere reis alleen nog maar 'poedersuiker' zeggen, of 'stroop'.
Het is de eerste keer dat ik mee ben met een begeleide reis voor verstandelijk gehandicapten. Ik moest er alleen maar een schriftelijke cursus voor afleggen. Dat was precies de reden dat mijn moeder haar gehandicapte zoon, mijn broer, nooit op zo'n vakantie wilde laten gaan. Alleen maar onervaren vrijwilligers, ongekwalificeerd, die zich geen raad weten als Ernst een autistische aanval zou krijgen. Maar nu ik mee ben, vertrouwt ze het wel. Ik kijk naar Ernst die een paar tafels verderop 'stroop' zegt tegen een van zijn tafelgenoten.
wordt vervolgd

Al mijn moeders kregen dochters

Frieda Splitter stamt uit een voornaam geslacht van vrouwen. Haar moeder kreeg een dochter, haar oma kreeg een dochter, en ook haar betovergrootmoeder, en overoverovergrootmoeder baarden meisjes. Deze lijn van vrouwen, dochters en moeders gaat honderden jaren terug. En hij leidt tot: Frieda Splitter. En daar eindigt hij ook.

Frieda's relativiteitstheorie

Mijn nette vrienden vinden mijn huis rommelig, terwijl mijn rommelige vrienden mijn huis juist netjes vinden. Mijn slimme vrienden vinden mij dom, terwijl mijn domme vrienden mij slim vinden. Ik heb een dunne vriendin die zegt dat ik dik ben. Mijn dikke vriend wordt daar altijd heel boos over, en zegt dan dat ik juist heel dun ben.
Als je alle meningen over mij bij elkaar optelt, en deelt door het aantal vrienden, dan kom je uit bij de ware Frieda Splitter.

Welke bonen?

Frieda pakt de borlottibonen van Albert Heijn en de reuze witte bonen van Hak uit het schap en draait zich om naar een mevrouw die toevallig langs loopt. ,,Kunt u nagaan. Als het mij al zo veel moeite kost om tussen deze twee potjes te kiezen, hoe denkt u dan wel niet dat het mij vergaat bij de keuzes in het leven die er écht toe doen?'' De mevrouw wijst naar de borlottibonen. ,,Ik zou die nemen.''

Zijn en schijn

Frieda in haar witte ijsbeerjas draagt dezelfde sjaal en oogmake-up als het blonde model op de poster in het bushokje. Hoewel Frieda een brunette is, voelt ze zich net zo mooi. En net zo onweerstaanbaar. Totdat ze zichzelf in de weerspiegeling van een etalage ziet en ontdekt dat de jas van opzij best dik maakt.
Plotseling is alles anders. En al die andere vrouwen, die iets te dik en iets te verlopen, in jumpsuits rondlopen, of Marokkaanse cowboylaarzen onder hun rokjes dragen, hebben opeens iets vertederends.

Het is net als in de sportschool. Op een dag keek Frieda niet naar de instructrice, maar naar de zaal achter haar. Terwijl de instructrice haar benen in de lucht gooide en zonder te hijgen aanwijzingen gaf over de bewegingen, deden de zwetende mensen in de zaal volstrekt andere dingen met hun lichaam.

Goed voorbeeld doet goed volgen is gewoon niet waar.

De vrouwen van de VIPs

Eerst de keizer, dan de mannen met de nette hoeden en daarboven de grote grijze massa. In het publiek van de Sporthalle van Gerd Arntz zijn de rangen en standen net zo ingedeeld als op de foto van Robert Collette uit 1974, die vlak voor de aftrap genomen is van de WK-finale Nederland-West-Duitsland. De twee afbeeldingen hangen nu naast elkaar aan de muur van Frieda Splitter.
Als je goed kijkt, zie je dat van achter de draperieën Prins Bernhard, met pijp, opkijkt naar Joop den Uyl, die kauwend op zijn bril met zijn vrouw Liesbeth praat. Zijn billen hangen zo ongeveer in de nek van Grace Kelly. De vrouwen op de tribune daarboven verraden dat we toch al wat verder zijn in de tijd dan op de litho van Arntz. In de jaren dertig gingen vrouwen alleen maar mee naar de voetbal als statussymbool van hun geüniformde man.

Of Grace Kelly een leuk gesprek heeft gevoerd met Den Uyl? Na even zoeken op internet, kom ik er achter dat het tijdens de foto een grote chaos is op VIP-tribune. Grace wil met haar man op de allerbelangrijkste rij zitten, direct achter de rozetten. Wat haar in de loop van de wedstrijd trouwens ook zou lukken. Dus als deze foto tien minuten later zou zijn genomen, en Grace had haar benen over elkaar geslagen en haar rechterhand op haar knie gelegd, dan was deze foto van Collette pas echt een mooi eerbetoon geweest aan Gerd Arntz