De bedoeling

Ere de paaskip!

Frieda Splitter zit in een café en vertelt aan een vriend dat we met Pasen de kip zouden moeten eren als leverancier van eieren, en zeker niet zomaar een haas. 'Ik begrijp wat je bedoelt', zegt de vriend. Frieda staat op, trekt haar jas aan en verlaat het café. Wat een schoffering! Frieda Splitter, die altijd zo zorgvuldig haar woorden kiest!
Wat bezielt die vriend? Frieda's betoog was echt geen steen van Rosetta die ontsleuteld moest worden. Ze had duidelijke argumenten gebruikt, en een en ander kracht bijgezet met armgebaren die er ook niet om logen. Had hij verwacht dat ze zou opspringen van geluk omdat hij tot de kern van haar verhaal was doorgedrongen? Ach, misschien had ze ook eigenlijk gewoon moeten glimlachen om vervolgens over te gaan naar het volgende onderwerp. Als ze thuiskomt, pakt ze haar telefoon en appt ze de vriend. 'Dit was niet mijn bedoeling.'

De ondertiteling van het dagelijks leven

'Kijk, een boot in de branding', zegt een wandelaar op het strand. De vrouw naast hem wijst naar een vogel boven de zee. 'Meeuw', zegt ze.
Als mensen samen zijn, krijgt alles ondertiteling. De koffie is warm. De wind is guur. De vertrektijden van de trein en bus worden hardop gezegd, terwijl iedereen die toch duidelijk op het scherm boven de halte kan lezen.
Ik kende een man die in een mooi straatje woonde in Barcelona. Alle toeristen die langsliepen riepen uit: 'wat een mooi straatje'. De bewoners werden gek van de verzuchtingen en hielden het nauwelijks uit op hun balkons. De man verhuisde uiteindelijk naar een voorstad.
De meeste gesprekken zijn het ook helemaal niet waard om af te luisteren. Als er kinderen bij zijn, is het helemaal erg. Dan wordt elke koe in de wei, elke vogel in de boom en elke bloem in de tuin benoemd.
Terwijl Frieda dit stukje schrijft, loopt er een paard door de straat. Ihihihihihihihiiiiiii!

Frieda's verzet tegen de kantoortaal

Frieda weigert machine te zijn

In elk kantoor is altijd wel één iemand die zich verzet tegen de kantoortaal. In elk kantoor is altijd wel één iemand die zijn muur, zijn computer en zijn deur heeft volgeplakt met geeltjes. Met teksten als: input = informatie! Of: aanhaken = bijpraten! Of: bila = gesprek! 

Op het Ministerie van Verkeer en Vis trekt Frieda Splitter iedere dag ten strijde tegen de kantoortaal. Rond haar bureau hangen briefjes met ‘praat normaal. Niemand begrijpt ons!’ en ‘aanhaken, terugkoppelen… ja hallo! Ik ben geen machine!’. 

Op tv pikt Frieda de ministers en politici die het best vertrouwd zijn met hun onderwerpen er zo uit: zij praten normaal. Ja, zo is het: pas als je de materie grondig beheerst, kun je die in normale taal onder woorden brengen. Mensen die er minder over nadenken, vluchten in afkortingen of jargon. Dus: hoe slimmer de politicus, hoe eenvoudiger hij spreekt. Het is wat Brecht zei: ‘Es ist das Einfache, das schwer zu machen ist.’

Woorden die het omgekeerde betekenen

- Bravo, wat zeg je dat mooi. Proza!
- Ach, ik vond het maar prozaïsch

- Wat een guur weer, he?
- Nou, zeer onguur!

Meer voorbeelden volgen

De sok van Walter Benjamin

Walter Benjamin (2e van links)

In Berliner Kindheit beschrijft de Duitse filosoof Walter Benjamin hoe hij als kind op ontdekkingsreis gaat in zijn kledingkast. In het achterste hoekje, onder de hemden, schorten en broekjes, ligt zijn schat: een stapel opgerolde sokken. Die te ontvouwen en zijn hand in het binnenste van de sok te schuiven, maakt hem diep gelukkig. Niet omdat het wollen kledingstuk zo lekker warm om zijn hand zit, maar omdat hij in de sok nóg een ontdekking doet. Helemaal onderin vindt hij iets wat hij het ‘meegebrachte’ noemt. Dit omklemt hij stevig met zijn vuist, trekt het naar zich toe, waarna hij enkele tellen later opnieuw een sok in zijn hand houdt. Zo ontdekt hij dat vorm en inhoud, het hulsel en dat wat verhuld wordt, hetzelfde zijn.

Ik denk vaak aan de sok van Walter Benjamin. Als ik bijvoorbeeld een boek heb gelezen en de essentie aan iemand wil vertellen. Of als ik een wetsvoorstel bestudeer en duidelijk wil samenvatten wat die wet nou eigenlijk betekent. Dan denk ik: was heel het leven maar net zo eenduidig als de sok van Walter Benjamin.

Walter Benjamin: Berliner Kindheit um neunzehnhundert. Der Strumpf.

Cimetière militaire

Deze week heb ik een brief aan het ministerie van defensie gestuurd, met het verzoek om mij later te begraven op een militair kerkhof. Keurig in het gelid. Geen buurman met plastic windmolens aan zijn zerk, geen theelichtjes, geen verlepte violen. Gewoon een wit kruis, met de tekst: Frieda Splitter.

Ik heb ook een brief aan mijn overlijdenspolis vastgeniet. Want mocht de cimetière militaire niet lukken, dan weten mijn nabestaanden dat ze mij stiekem moeten begraven in het bos. In zo’n holletje onder de boom die omwaaide in een storm. Hoe heet zo’n doosje eigenlijk? Mijn as kan daar mooi in uitgestrooid. En daarna graag met een hoogwerker het dekseltje sluiten.

Melk moet fluiten

Wil ik koffie inschenken, zie ik dat het melkpannetje veranderd is in een witte etterende melkbel. Dus ik maak het fornuis schoon en zet opnieuw melk op. Loop ik naar mijn balkon, ruik ik een aangebrande lucht. Alweer kookt de melk over. Ik een nieuw pannetje opzetten. Heb ik me nog niet omgedraaid, of het fornuis staat blank. Weer een nieuw pannetje. Kookt over. Het brandalarm gaat af. De hele boel weer afwassen. Nog een keer melk opgezet, met de armen over elkaar het pannetje hypnotiseren. Waarom fluit water wel en melk niet?

Kantoortaal

Kun je een terugkoppeling geven? Wil je mij aanhaken? Zou je voortaan eerder willen schakelen? Wat is de aanvliegroute?
Waarom doen mensen die op kantoren werken alsof ze machines zijn?

De Taliban is er maar één

Het Nederlands zit vol met vertaalfouten. Neem nou de FBI. Er kan geen misverstand over bestaan dat het bureau onzijdig is, maar toch is het de geheime dienst gelukt om als vrouwelijk zelfstandig naamwoord in de Van Dale te infiltreren.

De Brandenburger Tor in Berlijn is in het Nederlands een mannelijk woord (of vrouwelijk, kan allebei). Wie goed heeft opgelet op de middelbare school weet echter dat de poort in het Duits das Tor moet zijn - onzijdig dus. Want wie der Tor zegt, heeft het over de gek. Da’s toch een gekke vertaling!

Vandaar mijn pleidooi om de Taliban gewoon als een enkelvoud te behandelen. De Volkskrantkop van maandag ‘Taliban laten zich niet uit Kandahar verhagen’ is zo kunstmatig. Laten we niet proberen een Afghaanse meervoudsvorm in het Nederlands overeind te houden, terwijl we al zo’n moeite hebben met de taal van onze buurlanden.

Weerbericht

Vanavond sneeuwt het onder lantarenpalen en voor de koplampen van auto's en fietsen. Hier en daar vallen ook vlokken tegen ramen. Verder is alles zwart.

Gek

Het Duitse woord voor poort, Tor, is onzijdig, leerden we op school. Zeg vooral niet der Brandenburger Tor, want de mannelijke variant van Tor betekent de gek. Toch luidt de Nederlandse vertaling van deze beroemde stadspoort de Brandenburger Tor, terwijl het toch eigenlijk het Brandenburger Tor zou moeten zijn. Dat is toch gek?
Gek vond ik gisteren bij de herdenking van het Mauerfall-Jubiläum pas echt het optreden van Thomas Gottschallk. De soep stond op en toen ik vanuit de keuken naar de tv liep, zag ik deze sterpresentator de herdenkingsshow aan elkaar praten. Achter hem de/het Brandenburger Tor en vlak daarvoor een tribune met daarop alle hoofdrolspelers van de huidige en toenmalige politiek; Merkel, Sarkozy, Gorbatsjow, Genscher. Het machtige gezelschap zat daar als zomaar wat willekeurige toeschouwers. Later werd Gorbatsjow geinterviewd door een andere ZDF-journalist. In de regen, met een pet, onderbelicht; als je de voormalige staatsman niet zou kennen, zou je denken dat hij zomaar een passant was. Het waren net normale mensen. Heel gek.

Wat je niet ziet kan nooit spectaculair zijn

De lente begint dit jaar anderhalve maand later dan normaal. De bomen gaan pas in april bloeien en vlinders zitten nog weken in hun cocon te vegeteren. ,,Een spectaculair verschil met 2008'', zei de nieuwslezeres van Radio1. ,,Onzin'', zei Frieda Splitter tegen haar radio. Want wat niet te zien is, kan nooit spectaculair zijn.
Overbodige uitleg: stel dat de lente nu zou beginnen en je zou zomaar zien hoe de scheuten de grond uitsprongen en madeliefjes bij bossen door de grassen renden.... dat zou pas spectaculair zijn (Latijn: specto = kijken)

De dieren hebben het weer gedaan...

,,Dat is toch beestachtig?'' vroeg de radiopresentator van Met het Oog op Morgen aan een expert. Diezelfde dag had zich op een crèche in België een verschrikkelijke steekpartij voltrokken, waarbij twee baby's en een verzorgster waren omgekomen. ,,Ik zou dat niet beestachtig willen noemen'', zei de professor een tikje geërgerd. En in plaats van over de moordpartij te spreken, nam hij het op voor de dieren. ,,Dieren doen zoiets niet. Je hoort zelden van beesten die elkaar om niets doodmaken.'' De hooggeleerde man legde uit dat hij het een gruwelijk incident vond, maar dat hij het niet eerlijk vond om dit soort dingen altijd maar op het conto van de dieren te schrijven.
Voorstel: laten we het incident 'onmenselijk' noemen. Dus: iets wat door onmensen is gedaan. Of nee: het is juist heel menselijk wat er gebeurd is, maar het is verschrikkelijk om dat in te zien.

Mijn wereld is ingestort

Motor, start
Fiets, rem
Lamp, brand
Computer, werk
Alstublieft!

Vrolijke paddo's

Zijn hallucinerende paddenstoelen per definitie stoned?

Cultuurstad Zoetermeer

Dag meisje. Waar woon je, zeg je? Aha, de Eisensteinstrook. Pantserkruiser Potjomkin! Dat ik opgroeide in de Eisensteinstrook was niet bevorderlijk voor mijn geslis. Wel was ik al op zeer jonge leeftijd goed op de hoogte van de cinematografische geschiedenis. Als ik in de Stationstraat zou zijn opgegroeid, was mijn leven heel anders gelopen. Denk ik.

Libellevrouw over Pickwick-spaarzegels

Gelezen in VA!RA tv-magazine. Libelle-journalist Tineke Beishuizen antwoordt op de vraag 'wat is uw heimelijke genoegen': ,,De pickwickzegeltjes van theeverpakkingen bij het oud-papier gooien.'' Geweldig. Hulde aan Tineke!

Netherland / Niederland / Pay-Bas

Wij Nederlanders komen nooit meer van ons VOC-imago af. In de zeventiende eeuw hebben we onze naam als 'Republiek der verenigde Nederlanden' zo in het geheugen van onze buitenlandse vrienden gegrift, dat we die meervoudsvorm 'Nederlanden' never kwijtraken. Wijzelf zijn al in 1830 overgestapt op 'Nederland', maar de Duitsers hebben het nog steeds over die Niederlande, de Fransen over les Pays-Bas en ook de Engelsen houden keihard vast aan the Netherlands. Áls men in het buitenland in het enkelvoud over ons praat, dan gaat het over Holland. Waarom niet over Gelderland of Drenthe? Simpelweg omdat de Hollanders het meest actieve volkje waren, vergeleken met hun zeventiende eeuwse republiek-partners.

Wat wilt u weten, kledinghanger? (reprise)

Ik word onrustig van kledinghangers. Zij kijken mij steeds zo vragend aan. Wat willen ze toch weten? En wat is dan het antwoord? Op de afbeelding is trouwens een heel bijzondere kledinghaak te zien. Deze was ooit eigendom van Zarah Leander.

In elk mens schuilt een pi rho sigma tau